وقتی فنجان قهوهای را میگیریم که روی سطح آن طرحی چشمنواز از قلب، گل یا برگ دیده میشود، ناخودآگاه لبخندی روی لبمان نقش میبندد. این همان لحظهایست که قهوه از یک نوشیدنی روزمره به اثری هنری تبدیل میشود. لاته آرت یا هنر قهوه، ترکیبیست از مهارت باریستا، درک درست از فوم شیر و زیباییشناسی بصری؛ هنری که از کافههای ایتالیا آغاز شد و امروز به یکی از پرطرفدارترین جلوههای فرهنگ کافهنشینی در سراسر جهان تبدیل شده است.
اما لاته آرت فقط یک طرح روی فنجان نیست. پشت هر طرح ساده یا پیچیده، دانش فنی، تمرین مداوم و درک دقیق از بافت فوم، شات اسپرسو و تکنیک ریختن نهفته است. در این مقاله، قصد داریم سفری کامل به دنیای لاته آرت داشته باشیم: از تعریف و تاریخچه آن گرفته تا آموزش گامبهگام ساخت طرحهای معروف مانند قلب، روزتا و لاله؛ همراه با نکاتی که به شما کمک میکند حتی در خانه هم طرحهایی زیبا خلق کنید.
تاریخچه لاته آرت؛ تولد یک فرهنگ در دل قهوه
لاته آرت برخلاف ظاهر مدرنش، ریشههایی عمیق در فرهنگ نوشیدن قهوه دارد. این هنر در اصل در کشور ایتالیا و همزمان با رایجشدن اسپرسو و شیر بخارپز شکل گرفت، جایی که باریستاها متوجه شدند ترکیب کرم اسپرسو با فوم میکروشیر میتواند زمینهای برای خلق الگوهای بصری جذاب باشد. اما جرقهی جهانیشدن لاته آرت، از دل کافههای کوچک سیاتل در دهه ۱۹۸۰ زده شد.
یکی از افراد کلیدی در این مسیر، دیوید شومر، صاحب کافه Espresso Vivace در سیاتل بود. او نهتنها تکنیک ساخت میکروفوم یا همان فوم نرم و براق را توسعه داد، بلکه نخستین الگوهای هندسی از جمله قلب و روزتا را نیز در اسپرسو طراحی کرد. بهمرور، این هنر به کلاسهای آموزشی وارد شد و باریستاهایی از سراسر دنیا، بهخصوص لوئیجی لوپی از ایتالیا، به توسعه آن کمک کردند.
در سال ۲۰۰۴، طرح معروف «لاله» نیز در سالونیک یونان توسط لوپی معرفی شد و به یکی از نمادهای کلاسیک لاته آرت بدل گشت. از آن زمان به بعد، جشنوارهها و مسابقات جهانی لاته آرت شکل گرفتند و امروز، این هنر نهتنها نشانی از مهارت باریستا است، بلکه عاملی مؤثر در جذب مشتریان کافهها محسوب میشود.
لاته آرت چگونه شکل میگیرد؟ اصول اولیه، ابزار و مواد مورد نیاز
برای خلق یک لاته آرت حرفهای، دانستن تکنیک کافی نیست؛ بلکه باید از پایه همهچیز را درست انجام دهید؛ از دمای شیر گرفته تا فشار تمپ قهوه. در این بخش، با اصول اولیه و ابزارهای ضروری برای اجرای موفق لاته آرت آشنا میشویم.
ابزارهای موردنیاز برای شروع لاته آرت
دستگاه اسپرسوساز حرفهای
قلب هر لاته آرت موفق، یک شات اسپرسو غلیظ با کرمای مناسب است. کیفیت دستگاه اسپرسو، فشار بخار، نازل بخار و دمای دقیق، همه در خروجی نهایی نقش دارند.
پارچ شیر با نازل باریک (Milk Pitcher)
پارچ فلزی دستهدار مخصوص بخار دادن شیر که نوک آن باریک طراحی شده تا کنترل بیشتری هنگام ریختن داشته باشید.
فنجان دهانه باز (Wide-Mouth Cup)
فنجانهایی با سطح مقطع بیشتر برای اجرای دقیقتر طرحهای لاته آرت استفاده میشوند.
دماسنج یا ترموپن (اختیاری ولی کاربردی)
برای کنترل دمای شیر و جلوگیری از سوختن آن.
ابزار طراحی (لاته آرت تولز)
مانند خلال دندان ضخیم، قلم طراحی یا سیخ چوبی، مخصوص تکنیک حکاکی.
شابلون لاته آرت
برای طراحیهای ساده با پودر کاکائو یا دارچین، مناسب سبک تزئینی.
مواد اولیه موردنیاز
- دانه اسپرسو تازهبرشته (ترجیحاً Roast Medium یا Dark)
- شیر پرچرب (یا شیر جایگزین با بافت مناسب مانند شیر جو یا بادام فومپذیر)
- پودر کاکائو، شربت شکلات یا دارچین (برای تزئینهای پیشرفته)
آموزش مرحلهبهمرحله تهیه اسپرسو و فوم شیر برای لاته آرت
لاته آرت حرفهای بدون پایهای دقیق ممکن نیست. در این بخش، روش صحیح گرفتن شات اسپرسو و فومگیری شیر را قدمبهقدم بررسی میکنیم؛ طوری که حتی مبتدیها هم بتوانند آن را اجرا کنند.
مرحله اول: تهیه یک شات استاندارد اسپرسو
یک اسپرسوی مناسب، دارای کرمای (crema) پایدار، طعمی متعادل و بدنهای غلیظ است. نکات زیر را رعایت کنید:
وزن قهوه:
برای یک شات اسپرسو، بین 7 تا 9 گرم قهوه آسیاب شده استفاده کنید. برای دبل شات، 14 تا 18 گرم.
آسیاب مناسب:
آسیاب قهوه باید ریز و یکنواخت باشد. اگر دانهها درشت باشند، عصارهگیری ناقص خواهد بود.
تمپ صحیح:
با استفاده از تمپر، قهوه را بهصورت یکنواخت با فشار حدود 15 تا 18 کیلوگرم فشرده کنید. سطح قهوه باید صاف و کاملاً افقی باشد.
زمان عصارهگیری:
بلافاصله پس از تمپ، پورتافیلتر را در هدگروپ دستگاه قفل کرده و عصارهگیری را شروع کنید. مدت زمان استاندارد برای یک دبل شات 25 تا 30 ثانیه است.
نشانه یک شات ایدهآل:
جریان اسپرسو باید مانند دم اسب باریک و پیوسته از دستگاه خارج شود و سطح آن، یک کرمای قهوهای مایل به عسلی داشته باشد.
مرحله دوم: فومگیری شیر با میکروفوم حرفهای
برای خلق یک طرح لاته آرت صاف و یکدست، باید میکروفوم درست کنید؛ نه کف حجیم و حبابدار. روش اصولی فومگیری شیر به شرح زیر است:
شیر سرد را انتخاب کنید:
شیر پرچرب (3.2٪ چربی) بهترین بافت را ایجاد میکند، اما شیر جو یا بادام هم در صورت حرفهای بودن فوم خوبی دارند. شیر را تا زیر دهانه پارچ بریزید.
تمیز کردن نازل بخار:
قبل از شروع، نازل بخار را روشن کرده و چند ثانیه بخار بدهید تا باقیمانده شیر قبلی خارج شود.
موقعیت نازل:
نوک نازل باید کمی زیر سطح شیر قرار گیرد، در نقطهای که چرخش گردابی در شیر ایجاد شود.
شروع فومگیری:
نازل بخار را روشن کنید و پارچ را در زاویه مناسب نگه دارید. صدای ملایم و پیوسته مانند “سسس” نشانه درستی عملکرد است. اگر صدا زیاد یا خشن است، پارچ را جابهجا کنید.
افزایش دما:
شیر باید تا دمای حدود 60 تا 65 درجه سانتیگراد (یا وقتی دست شما به سختی گرما را تحمل میکند) گرم شود.
یکدست کردن شیر:
بعد از اتمام بخاردهی، پارچ را روی سطح بکوبید تا حبابهای بزرگ از بین بروند، سپس چند بار پارچ را بچرخانید تا شیر براق و ابریشمی شود.
نکته مهم: شیر خوب برای لاته آرت باید حالتی کرمی داشته باشد، نه کفدار و فوممانند.
اجرای لاته آرت: از شیر بخارزده تا خلق یک طرح هنری روی قهوه
پس از آمادهسازی اسپرسوی تازه و شیر بخارزدهی ایدهآل، نوبت به اصلیترین مرحلهی لاته آرت میرسد: اجرای طرح. جایی که تکنیک، دقت، هماهنگی چشم و دست، و البته حس هنری شما با هم ترکیب میشود. برای اجرای یک لاته آرت حرفهای، فقط دانستن تئوری کافی نیست؛ این مرحله نیازمند تمرینهای مکرر و تجربه عملی است.
پیش از ریختن شیر، باید فنجان لاته را به گونهای در دست نگهدارید که زاویهای حدود ۳۰ تا ۴۵ درجه نسبت به سطح میز داشته باشد. این زاویه به ورود صحیح شیر و ایجاد طرح کمک میکند. ریختن شیر را ابتدا از ارتفاع بیشتر آغاز کنید تا شیر در لایهی زیرین اسپرسو حل شود، سپس بهتدریج پارچ را پایین بیاورید تا به سطح نزدیک شود. در این حالت، شیر شروع به شناور شدن روی کرما کرده و اولین نشانههای طرح ظاهر میشود.
در طراحیهای کلاسیک مانند قلب، تنها با یک نقطه سفید در مرکز شروع میکنید و با ادامهدادن ریختن شیر در همان نقطه، شکل گردی روی سطح ظاهر میشود. با کشیدن پارچ در مسیر مستقیم به سمت دیگر فنجان و در عین حال کاهش شدت جریان شیر، میتوانید خطی ظریف از میان آن بکشید تا طرح قلب تکمیل شود.
اما طرحهایی مانند لاله یا روزتا، به مهارت بیشتری نیاز دارند. برای طرح لاله، باید چند نقطه از شیر را بهصورت پلهای پشتسرهم بریزید و در انتها با یک حرکت مستقیم، آنها را به هم متصل کنید. روزتا یا طرح برگ سرخس، نیاز به حرکت دست هماهنگ به چپ و راست دارد؛ شیر باید با ریتمی منظم و دقیق روی سطح فنجان حرکت کند تا طرحی متقارن و پیوسته شکل بگیرد.
در همهی این روشها، نوع فوم، بافت آن و دمای شیر نقشی حیاتی دارند. اگر فوم بیش از حد سفت یا خیلی شل باشد، کنترل شیر در هنگام ریختن سخت میشود و طرح بهدرستی شکل نمیگیرد. همینطور، اگر شیر زیادی گرم یا سرد باشد، کرمای اسپرسو از بین میرود و سطح کار خراب خواهد شد.
روشهای تزئینی دیگر در لاته آرت
برای کسانی که به طراحیهای پیچیدهتر علاقه دارند، تکنیکهایی مانند حکاکی روی فوم نیز وجود دارد. در این روش، باریستا با استفاده از ابزارهایی مانند سیخ چوبی یا خلال دندان، روی لایه فوم الگوهایی ظریف ایجاد میکند. از طرحهای کلاسیک مثل گل و ستاره گرفته تا نوشتههایی برای مناسبتهای خاص، همه با این روش قابل پیادهسازی هستند.
یکی دیگر از تکنیکهای رایج، استفاده از شابلون است. شابلونهای آماده با طرحهای متنوعی مثل قلب، برگ، گل یا حتی لوگو، روی فنجان قرار میگیرند و باریستا با پاشیدن پودر کاکائو یا دارچین، تصویر را روی فوم چاپ میکند. این روش بیشتر در کافههایی بهکار میرود که نیاز به اجرای سریع و یکدست طرحها برای مشتری دارند.
همچنین برخی باریستاهای خلاق، از سیروپ شکلات یا کارامل برای خلق طرحهای ترکیبی استفاده میکنند. این سیروپها میتوانند قبل از ریختن شیر یا پس از آن روی سطح فوم تزریق شده و با کمک ابزار طراحی، به شکل گل، تور، قطره یا حتی چهره درآیند.
لاته آرت، فقط زیبایی نیست؛ نشانهای از مهارت باریستا
ممکن است برخی تصور کنند لاته آرت صرفاً یک هنر تزئینی است. اما در حقیقت، خلق یک طرح موفق نشاندهندهی مهارت فنی باریستا در کنترل دمای شیر، کیفیت اسپرسو، بخارگیری اصولی و همچنین چشمی دقیق برای ایجاد تعادل بصری است. مشتریها اغلب لاتههایی را که با ظرافت تزئین شدهاند، نه تنها زیباتر بلکه خوشمزهتر هم درک میکنند — زیرا این سطح از دقت و حوصله نشان میدهد نوشیدنی با کیفیت تهیه شده است. از این رو، در بسیاری از مسابقات جهانی باریستا، بخش مستقلی به لاته آرت اختصاص دارد و شرکتکنندگان باید در زمان محدود، چند طرح دقیق و بینقص اجرا کنند.
اگر میخواهی لاته آرت را حرفهای یاد بگیری:
برای بسیاری از علاقهمندان به دنیای قهوه، لاته آرت اولین گام بهسوی باریستا شدن است. اما نباید فراموش کرد که این هنر نیاز به آموزش تخصصی، تمرین مستمر و بازخورد حرفهای دارد. تنها دیدن ویدیو کافی نیست؛ باید شیر را بخار بگیری، اسپرسو را بزنی، پارچ را در دست بگیری و دهها بار تمرین کنی تا دستت راه بیفتد.
اگر واقعاً قصد داری لاته آرت را بهصورت اصولی یاد بگیری و در مسیر حرفهای باریستا شدن قدم بگذاری، پیشنهاد میکنیم در یک دوره آموزشی معتبر شرکت کنی. در این دورهها، علاوه بر آموزش دقیق اصول لاته آرت، با تجهیزات حرفهای کار خواهی کرد و زیر نظر مربیان مجرب، ایرادات کارت شناسایی و برطرف میشوند.
در پایان، اگر به دنیای قهوه علاقهمندی و میخواهی لاته آرت را از سطح آماتور به یک مهارت تخصصی تبدیل کنی، پیشنهاد میکنیم حتماً نگاهی به صفحه دوره باریستا و دوره آموزش کافیشاپ بندازی. این دو دوره، مسیر ورود حرفهای تو به صنعت قهوه هستند جایی که از علاقه شروع میکنی و با مهارت، آیندهات را میسازی.
سوالات متداول درباره لاته آرت
آیا بدون دستگاه اسپرسوساز هم میشود لاته آرت درست کرد؟
در حالت حرفهای، نه؛ چون لاته آرت به اسپرسوی واقعی و میکروفوم (شیر بخارزده با بافت مخملی) نیاز دارد. اما اگر دستگاه اسپرسوساز ندارید، میتوانید با ابزارهای دستی مثل موکا پات و کفساز دستی تمرین کنید، هرچند نتیجه نهایی از نظر کیفیت، قابل مقایسه با روش استاندارد نیست.
بهترین نوع شیر برای لاته آرت چیست؟
شیر پرچرب (حدود ۳.۵٪ چربی) بهترین بافت را برای تولید میکروفوم دارد و طرحها را واضحتر نشان میدهد. با این حال، برخی برندهای شیر کمچرب یا گیاهی مخصوص قهوه هم فرمولهایی دارند که برای لاته آرت مناسباند، بهشرط آنکه بافت یکنواخت و حبابهای ریز ایجاد کنند.
تفاوت بین طرح قلب، لاله و روزتا چیست؟
طرح قلب سادهترین نوع لاته آرت است و مناسب شروع یادگیری است. طرح لاله (Tulip) شامل چند نقطه متوالی است که در پایان با کشیدن شیر بههم متصل میشوند. روزتا (Rosetta) الگویی شبیه برگ سرخس است و نیاز به حرکت مچ دست هماهنگ دارد. روزتا از لحاظ تکنیکی سختترین طرح پایه بهشمار میرود.
چرا طرح روی فنجانم خراب میشود و پخش میشود؟
مشکل معمولاً به یکی از سه دلیل است: اول، بافت فوم خیلی شل یا خیلی سفت است. دوم، شیر بیش از حد یا کمحرارت دیده است. و سوم، اسپرسو کرمای ضعیفی دارد یا دیر استفاده شده. با تمرین روی این سه بخش — شیر، اسپرسو و زمانبندی — میتوانید نتیجه را بهبود دهید.
چند بار باید تمرین کنم تا یک لاته آرت قابلقبول بزنم؟
این موضوع به تمرین و پشتکار بستگی دارد، اما بهطور متوسط، کسانی که هر روز ۳ تا ۵ لاته تمرین میکنند، ظرف چند هفته میتوانند طرحهایی مثل قلب و لاله را اجرا کنند. طرحهای پیچیدهتر مثل روزتا یا طراحی با سیروپ نیازمند چند ماه تمرین مداوم هستند.
آیا شرکت در دوره لاته آرت ضروری است؟
برای یادگیری اصول اولیه شاید نه، اما اگر میخواهید سریعتر پیشرفت کنید، ایراداتتان برطرف شود، با تجهیزات حرفهای کار کنید و برای بازار کار آماده شوید، شرکت در یک دورهی تخصصی بسیار مفید خواهد بود. مربی مجرب میتواند با یک نگاه تشخیص دهد کجای کار شما مشکل دارد؛ چیزی که با آموزشهای صرفاً ویدیویی امکانپذیر نیست.
شرکت در دوره لته آرت جینو
[…] یک هنر تزئینی نیز است (لاته آرت). باریستاها با استفاده از فنون مختلف، از جمله لتهآرت […]
[…] کردن و ارتقاء تجربه خود از این نوشیدنی میپردازد. از لاته آرت و تزیینات خلاقانه در قهوه تا انتخاب نوع دانهها و […]